Bu hepde ýörite tapgyrymyz Aziýa seredýär. Russiýadan, Türkiýeden we Merkezi Aziýadan başlaýarys. Olar bir bitewi sebit däl, umumy bir medeniýeti hem paýlaşmaýarlar. Olary haýsydyr bir «Gündogar despotizminiň» dürli görnüşleri hökmünde görkezmek bolmaz. Biz olary başga sebäbe görä deňeşdirýäris. Soňky iki ýylda bu döwletleriň käbirinde maşgala we dogluş derejesi ady hem möhleti anyk döwlet syýasatyna öwrüldi. Russiýa 2024-nji ýyly Maşgala ýyly diýip yglan etdi; Türkiýede 2025-nji ýyldaky Maşgala ýylyndan soň 2035-nji ýyla çenli dowam etjek Maşgala we ilat onýyllygy başlandy; Merkezi Aziýa respublikalary bolsa nika we öýdäki zorluk baradaky kanunlary hersi öz ýoluna görä üýtgedýär. Bu syýasatlaryň biri-birinden göçürilendigini bilmeýäris we muny öňe sürmeýäris. Bizi sebitdäki feministleriň ençeme ýyl bäri soraýan anyk sowaly gyzyklandyrýar: döwlet goralmaly zat maşgaladyr diýip karar berende, zorlukly gatnaşykdan çykmak isleýän aýalyň nähili mümkinçilikleri bar? Barlap bilen maglumatlarymyzy berýäris, anyklap bilmediklerimizi açyk görkezýäris. Iki boşlugy başda belleýäris: täjikçe ýa-da türkmençe ynamly salgylanyp boljak feminist eserleri tapmadyk; agzalýan kitaplaryň tas hiç biri ispan diline terjime edilmedik.

1. Maşgala döwlet meselesi hökmünde

2026-njy ýylyň 2-nji maýynda Türkiýäniň resmi gazeti 2026/4 belgili prezident görkezmesini çap etdi. Onda 2026–2035-nji ýyllar Maşgala we ilat onýyllygy diýlip yglan edildi. Resminama dogluş derejesiniň respublikanyň taryhyndaky iň pes derejä düşendigini aýdyp, ähli döwlet edaralaryndan syýasatlaryny maşgala we ilat maksatlaryna laýyklaşdyrmagy hem-de her ýyl hasabat bermegi talap edýär. Maýyň soňky hepdesi Milli maşgala hepdesi bolýar. Çäreleriň arasynda zyýanly hasaplanan media mazmunyny ýüze çykarmak we öňüni almak üçin «sanly maşgala galkany» hem bar. Zyýanly diýlip görkezilen ugurlaryň biri cinsiyetsizleştirme, ýagny genderiň ýok edilmegi ýa-da gender tapawutlarynyň öçürilmegi. BirGün ýaly tankydy neşirler bu görkezmäni aýallary maşgala syýasatynyň çäginde saklamak synanyşygy hökmünde düşündirdi.

Dört aýdan soň görkezme diňe maksatnamalaýyn tekst bolmagyny bes etdi. 12-nji sentýabrda Türkiýäniň polisiýasy birnäçe welaýatda LGBTI+ birleşiklerine we AIW bilen baglanyşykly işleýän guramalara garşy «Ailem Güvende» («Maşgalam howpsuz») operasiýasyny başlatdy. Adalat ministri Akyn Gürlek 15 welaýatda 162 adam, dokuz birleşik we 13 edara boýunça barlag alnyp barylýandygyny aýtdy we operasiýany Maşgala onýyllygynyň garaýşy hem-de 2026/4 görkezmesi bilen baglanyşdyrdy. Gözleg geçirilen guramalaryň arasynda Kaos GL, SPoD we Lambdaistanbul bardy. Amnesty International muny adam hukuklary krizisiniň çuňlaşmagynyň bölegi diýip atlandyrdy; 65 ýurtdan 450-den gowrak gurama tussag edilenleriň boşadylmagyny talap etdi. Munuň ähmiýeti uly: hökümetleriň demografiýa syýasaty bilen polisiýa operasiýasynyň arasyndaky baglanyşygy şeýle açyk resminamalaşdyrmagy seýrek bolýar.

Kanun çykarmakdaky ýol başgaça boldy. 2025-nji ýylyň oktýabryndaky on birinji kazyýet paketi taslamasynda «biologik jynsa we jemgyýetçilik ahlagyna garşy» hereketler üçin bir ýyldan üç ýyla çenli azatlykdan mahrum etmek hem-de jynsy kanuny taýdan üýtgetmek üçin ýaş çägini 25-e çykarmak teklip edilipdi. Birnäçe şäherde aýallar we LGBTI+ adamlar nägilelik bildirensoň, bu maddalar aýryldy. Olar on ikinji paket üçin täzeden yglan edildi, emma oňa-da girizilmedi. Paket 2026-njy ýylyň 16-njy iýulynda kabul edildi we 31-nji iýulda 7589 belgili kanun hökmünde şol maddalarsyz çap edildi.

Russiýa meňzeş netijä başga ýol bilen barýar. 2024-nji ýylyň noýabryndan bäri federal kanun öz islegi bilen çaga edinmezligi saýlamagyň «wagyz edilmegini» gadagan edýär. Ilkinji 50 000 rublluk jerime 2025-nji ýylyň fewralynda Sewastopoldaky bir aýala pozmadyk ýazgylary üçin salyndy. «Aborta itermegi» jezalandyrýan sebit kanunlary köpelýär: The Moscow Times tarapyndan getirilen çeşmelerde 2026-njy ýylyň başynda 24, maýyň ahyrynda 31 sebit görkezilýär. Käbir sebitlerde hususy klinikalaryň ählisi hassalaryň islegi boýunça abort etmekden ýüz öwürdi. Swerdlowsk welaýatynda olaryň ählisi muny ýerli saglygy goraýyş ministrliginiň aýdyşy ýaly «öz başlangyjy bilen» etdi; Mediazona bu beýannamany 2026-njy ýylyň martynda çap etdi.

Wologda welaýaty netijäni ölçemegiň kynlygyny görkezýär. Gubernator Georgiý Filimonow iýun aýynda 2025-nji ýylda 309 abort edilendigini, öňki ýylda bolsa 1 679 bolandygyny ýazdy — 81,6% azalma. Vedomosti federal Saglygy goraýyş ministrliginiň başga sanlaryny berdi: 2025-nji ýylda 1 653 we 2024-nji ýylda 3 044 göwreliligiň tamamlanmagy, 45,7% azalma. Emma federal kategoriýa öz-özünden ýüze çykan göwrelilik ýitgileri hem girýär, şonuň üçin ony edilen abortlaryň sany bilen göni deňeşdirmek bolmaýar. Welaýat edarasy Vedomosti neşirine lukmançylyk abortlarynyň 2025-nji ýylda 263, 2024-nji ýylda 1 538 bolandygyny aýtdy — 82,9% azalma. Meduza aýallaryň abort üçin goňşy sebitlere gidýändigini hem resminamalaşdyrdy. Diýmek, bir welaýatyň görkezijisiniň peselmegi jemi näçe göwreliligiň bes edilendigini aýtmaýar.

Türk sosiology Serpil Sanjar bu syýasy zähmet bölünişigine 2012-nji ýyldaky ähmiýetini henizem saklaýan Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar («Türk döwrebaplaşmagynyň genderi: erkekler döwleti, aýallar maşgalany gurýar») kitabynda at berdi. Maşgala onýyllygyny şol düşünjäniň täze görnüşi hökmünde okamak mümkin.

Çeşmeler

Cumhurbaşkanlığı Genelgesi 2026/4, «Aile ve Nüfus On Yılı (2026-2035)», Resmî Gazete n.º 33241, 2 de mayo de 2026 (texto en Lexpera)

BirGün, «Aile ve Nüfus On Yılı genelgesi: Kadınlar yine aile politikalarının içine sıkıştırıldı», mayo de 2026

İstiklal, operación «Ailem Güvende» (162 personas investigadas, nueve asociaciones y trece establecimientos), septiembre de 2026

Amnistía Internacional, «Türkiye’s crackdown on LGBTI groups and activists is part of an escalating rights crisis», septiembre de 2026

Medyascope, llamamiento de más de 450 organizaciones, 21 de septiembre de 2026

Bianet, «Resmi Gazete’de yayımlandı: 12. Yargı Paketi neleri değiştiriyor?», 31 de julio de 2026 · Resmî Gazete, 7589

Novaya Gazeta Europe, primera multa por «propaganda childfree», 1 de febrero de 2025

The Moscow Times (edición rusa), legislación regional contra la «inducción al aborto», 2 de junio de 2026

Mediazona, retirada de abortos a petición de las pacientes en clínicas privadas de Sverdlovsk, 26 de marzo de 2026

ABNews, descenso del 81,6 % anunciado en Vólogda, 2 de junio de 2026

Vedomosti, estadísticas federales y aclaración sobre pérdidas gestacionales, 2 de julio de 2026

Meduza, obstáculos para acceder al aborto y desplazamientos entre regiones, 28 de abril de 2025

Serpil Sancar, Türk Modernleşmesinin Cinsiyeti: Erkekler Devlet, Kadınlar Aile Kurar, İletişim Yayınları, 2012 (turco)

2. Gidip bilmek

Zorlukly gatnaşykdan çykmak üçin ýatara ýer, ýaşamaga pul we adamy yzyna öýüne ibermeýän döwlet edarasy gerek. Bu güýz sebitde şeýle goldawlaryň käbiri üýtgedi, ýöne ähli ýerde bir ugurda däl.

Türkiýede Konstitusion kazyýet 2026-njy ýylyň 4-nji iýunynda köplügiň sesi bilen Raýat kodeksiniň 175-nji maddasyndaky süresiz olarak («möhletsiz») diýen sözleri güýjüni ýitiren diýip ykrar etdi. Bu sözler aýrylyşandan soň garyplyk sebäpli tölenýän alimenti wagt çäklendirmesiz bellemäge mümkinçilik berýärdi. Karar 30-njy sentýabrda çap edildi we 2027-nji ýylyň 30-njy iýunynda güýje girer. Ol alimenti düýbünden ýatyrmaýar we ozalky kararlary awtomatik bozmaýar; heniz kesgitlenmedik möhleti bellemegi parlamente goýýar. Türkiýede aýallaryň öldürilmegi barada her aý jemgyýetçilik hasabatyny çap edýän Kadın Cinayetlerini Durduracağız platformasy oktýabr hasabatynda bu çäklendirmäni tankytlap, ony tölegsiz ideg zähmeti we aýrylyşmak azatlygy bilen baglanyşdyrýar.

Gazagystan iň çylşyrymly mysaldyr. Öňki ministr Kuandyk Bişimbaýewiň aýaly Saltanat Nukenowany öldürmegi boýunça suddan soň ýurt 2024-nji ýylda maşgaladaky zorluk üçin jezalary güýçlendirdi. Prezident 2025-nji ýylyň 16-njy iýulynda yzygiderli yzarlamagy 50 güne çenli tussaglyk, nika mejbur etmegi bolsa agyrlaşdyryjy ýagdaýlarda on ýyla çenli türme bilen jezalandyrýan kanuna gol çekdi; ikinji düzgün gelin alyp gaçmagy hem öz içine alýar. Içeri işler ministriniň orunbasary Sanžar Adilow 2026-njy ýylyň iýunynda bäş aýda yzarlamak boýunça 83, mejbury nika boýunça 12 işiň suda iberilendigini aýtdy we gaýtalanýan yzarlamak üçin bäş ýyla çenli türme teklip etdi. Şol bir wagtda Human Rights Watch maglumatyna görä, ýurtda maşgaladaky zorluk boýunça aýratyn kanun indi ýok, ol heniz özbaşdak jenaýat hökmünde kesgitlenen däl. Hökümet 6-njy oktýabrda BMG-niň Aýallara garşy kemsitmäni ýok etmek komitetinde muny jenaýat hasaplaýan kanuny kabul etmäge söz berdi. Günorta Gazagystanda gelin alyp gaçmagy öwrenen antropolog Sintia Werner 2009-njy ýylda onuň «täzeden döremegi» baradaky gürrüňleriň ýerli utanç we däp baradaky düşünjeler bilen düşündirilýändigini görkezdi. Beýleki barlaglar bu amalyň köpelendigini şübhe astyna alýar. «Däp» sözi bu ýerde amaly aklamak üçin hem, ony geçmişde galan zat hökmünde görkezmek üçin hem ulanylýar.

Özbegistan 2023-nji ýylyň aprelinde maşgaladaky zorlugy jenaýat diýip kesgitledi. Human Rights Watch 2026-njy ýylyň martynda hukuk özgertmesiniň onuň ýerine ýetirilişinden has çalt geçýändigini ýazdy. Raýat guramalary bilen BMG-niň Ösüş maksatnamasynyň 2024-nji ýylky barlagyna görä, jenaýat hökmünde tanalandan soň açylan işleriň ýarysyndan gowragy ýapyldy. Zorluk bilen bagly aýrylyşmalarda hökmany ýaraşmak möhleti 2025-nji ýylyň fewralynda aýrylsa-da, ýaraşdyrmak henizem ulanylýar. Özbegistanyň Ýokary kazyýeti 2025-nji ýylyň ilkinji on aýynda maşgaladaky zorluk sebäpli 10 000-den gowrak adamyň suda çekilendigini habar berdi.

Gyrgyzystanda maşgaladaky zorluk boýunça işler köpelýär, emma gaçybatalgalaryň maliýeleşdirilişi baradaky sanlary seresaply okamak gerek. Ýokary kazyýet 2026-njy ýylyň martynda BMG-niň Aýallaryň ýagdaýy boýunça komissiýasyna 2025-nji ýylda 1 196 iş bolandygyny, munuň 2024-nji ýyldan 24% köpdügini aýdyp, artyşyň ýüze çykarmagyň gowulaşandygy bilen baglydygyny düşündirdi. Krizis merkezleriniň wekilleri martda maliýeleşdirmegiň 2025-nji ýyldaky 28 million somdan 2026-njy ýyla meýilleşdirilen 15 million soma düşendigini aýtdy. Emma 5-nji noýabrda ministrligiň wekili durmuş taslamalary üçin umumy 115 million somuň içinden merkezlere 28,6 million som meýilleşdirilendigini aýtdy. Hakyky sarp edilişi we serişdeleriň takyk maksadyny bilmän, gaçybatalgalara näçe kömegiň ýetendigini kesgitläp bilmeýäris. Işleriň sanynyň artmagy hökman zorlugyň artandygyny aňlatmaýar. Gyrgyz barlagçysy Syinat Sultanalieva bu kömek ulgamynyň köp bölegini alyp barýan aktiwist aýallary öwrenip, daşardan getirilmän, ýerli serişdeler bilen gurulýan feminizmi düşündirmek üçin «ýaşaýşyň çarwaçylygy» düşünjesini teklip edýär.

Halkara hukukçylar komissiýasy we Täjigistandaky Right and Prosperity guramasynyň maglumatyna görä, Täjigistanda maşgaladaky zorluk, nikadaky zorlamak we internetdäki zorluk aýratyn jenaýatlar hökmünde açyk kesgitlenen däl. Kazyýet nika ýaşynyň iň pes çägini 17-ä çenli peseldip bilýär. 5-nji noýabrda Ženewada BMG-niň Ählumumy döwürleýin synynda Belgiýa, Çili, Islandiýa, Şweýsariýa we Birleşen Patyşalyk gender esasly hem-de maşgaladaky zorlugy jenaýat hasaplamagy maslahat berdi. Bu syn tamamlananda hökümetiň şol maslahatlaryň haýsylaryny kabul edendigini barlap bilmedik.

Russiýanyň düzümindäki Demirgazyk Kawkazda Ad Rem adam hukuklary guramasy 2018–2025-nji ýyllardaky, esasan Çeçenistandaky, maşgaladaky zorluk hadysalaryny resminamalaşdyrdy. Olaryň käbirinde polisiýa bilen maşgalalar gaçan aýallary öýlerine dolamak üçin bilelikde hereket edip, kömek berenlere haýbat atypdyrlar. Novaya Gazeta Europe maglumatyna görä, şeýle tejribeler başga sebitlere hem ýaýraýar. Ondan öň çap edilen Ad Rem guramasynyň «Goragyň ýerine yzarlamak» hasabaty döwlet edaralarynyň zorlukdan gaçýan aýallara garşy ulanylmagyny görkezýär. Bu ulgamlarda işleýän adamlaryň atlaryny açmaýarys.

Çeşmeler

Anayasa Mahkemesi, sentencia E. 2025/156, K. 2026/131, de 4 de junio de 2026; Euronews Türkçe, sobre la publicación el 30 de septiembre de 2026

Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu, Ekim 2026 Raporu, 6 de noviembre de 2026

Time.kz, «От настойчивости до преследования», 9 de junio de 2026 · Прокуратура Республики Казахстан

Human Rights Watch, «Kazakhstan Women Need Action on Domestic Violence», 14 de octubre de 2026

Cynthia Werner, «Bride Abduction in Post-Soviet Central Asia: Marking a Shift Towards Patriarchy through Local Discourses of Shame and Tradition», Journal of the Royal Anthropological Institute, 15(2), 2009, pp. 314–331

Human Rights Watch, «Uzbekistan’s Domestic Violence Reforms Fall Short», 4 de marzo de 2026

Kabar, aumento del 24 % en las causas por violencia familiar en 2025, marzo de 2026; 24.kg / For.kg, denuncia de reducción presupuestaria para centros de crisis, marzo de 2026; Sputnik Кыргызстан, declaración ministerial sobre la financiación, 5 de noviembre de 2026 (en kirguís)

Syinat Sultanalieva, «Nomadity of Being» in Central Asia: Narratives of Kyrgyzstani Women’s Rights Activists, Palgrave Macmillan, 2023

Comisión Internacional de Juristas y Right and Prosperity, observaciones al Examen Periódico Universal de Tayikistán, abril de 2026

Human Rights Watch, «Tajikistan: UN Members Urge Stronger Rights Protection», 10 de noviembre de 2026

Novaya Gazeta Europe, artículo sobre las prácticas documentadas por Ad Rem, 17 de marzo de 2026

Ad Rem, «Преследование вместо защиты: как государственные институты используются против женщин, пострадавших от домашнего насилия» (informe original)

3. Kim hasaplaýar, kim garşy çykyp bilýär?

Türkiýe aýallaryň öldürilmegi barada resmi statistika çap etmeýär. Sanlary aýal guramalary öz usullary bilen hasaplaýar. Kadın Cinayetlerini Durduracağız 2026-njy ýylyň oktýabrynda erkekler tarapyndan öldürilen 20 aýaly we 39 şübheli ölümi hasaba aldy. 20 öldürmegiň 15-inde ot açýan ýarag ulanyldy, dokuzy pidanyň öýünde bolup geçdi. Türkiýäniň Aýal birleşikleriniň federasiýasy şol aýda 21 öldürmegi we 12 şübheli ölümi hasaplady. Her gurama öz usulyny ulanýar. Platformany «kanuna we ahlaga garşy» iş hem-de «maşgalany dargatmak» sebäpli ýapmak barada 2022-nji ýylyň aprelinden bäri sud işi dowam edipdi; Stambul kazyýeti 2023-nji ýylyň 13-nji sentýabrynda ony ret etdi.

Russiýada hasaplamak hem, garşy pikir aýtmak hem howply boldy. Baş prokuratura 2024-nji ýylyň aprelinde Ukraina çozuşy başlanandan bir gün soň döredilen «Urşa garşy feminist garşylyk» hereketini «islenmeýän» diýip yglan etdi. Adalat ministrligi ony sanawa goşdy. Onuň işine gatnaşmak ýagdaýlara baglylykda administratiw ýa-da jenaýat jogapkärçiligine getirip biler. Ulgam 2022-nji ýylyň dekabrynda eýýäm «daşary ýurt agenti» diýlip yglan edilipdi. 2026-njy ýylyň 4-nji iýunynda Rosfinmonitoring OVD-Info we ýene 35 guramany, aprel aýynda aklawjysyz geçirilen diňlenişikde «ekstremist» diýlip yglan edilen Memorialyň bölekleri hökmünde, «ekstremistler» sanawyna goşdy. OVD-Info bilen Memorial gender zorlugy boýunça ýöriteleşmeýär; olar syýasy basyşy resminamalaşdyrýarlar. Olara edilýän basyş aýallara kömek edýän toparlaryň hem has uly howp bilen işleýän raýat giňişliginiň daralmagynyň bir bölegidir.

Finlandly sosiolog Inna Perheentupa 2010-njy ýyllarda Russiýadaky aşakdan döredilen feminist toparlary öwrenip, az serişdeler we güýçlenýän basyş şertlerinde olaryň işini nähili dowam etdirendigini ýazdy. Onuň 2022-nji ýyldaky etnografiýasy soň köp bölegi sürgüne gitmäge mejbur bolan jemgyýeti suratlandyrýar.

Gyrgyzystanda 2024-nji ýylky kanun daşary ýurtlardan maliýe alýan we kanunyň syýasy hasaplaýan işlerini alyp barýan jemgyýetçilik guramalaryndan «daşary ýurt wekilleri» hökmünde bellige durmagy talap edýär; bu Russiýanyň 2012-nji ýylky modeline meňzeýär. Kanunlaryň tekstlerini we kabul ediliş ýoluny deňeşdirmek olaryň biri-birinden näderejede göçürilendigini görkezip bilerdi. Şeýle deňeşdirme heniz edilmedi.

Çeşmeler

Evrensel, informe de feminicidios de octubre de 2026, 6 de noviembre de 2026

Diken, «KCDP: Geçen ay 20 kadın öldürüldü, 39 kadının ölümü şüpheli», 6 de noviembre de 2026

Federación de Asociaciones de Mujeres de Turquía (TKDF), recuento de octubre de 2026

Bianet, «KCDP kapatma davası reddedildi», 13 de septiembre de 2023

Mediazona, declaración de «organización indeseable» contra la Resistencia Feminista Antiguerra, 27 de abril de 2024 · УК РФ, ст. 284.1

Human Rights Watch, «Russia: Rights Group OVD-Info Designated “Extremist”», 5 de junio de 2026; Meduza, sobre la inclusión en el registro de Rosfinmonitoring, 4 de junio de 2026

Inna Perheentupa, Feminist Politics in Neoconservative Russia: An Ethnography of Resistance and Resources, Bristol University Press, 2022

Human Rights Watch, World Report 2025: Kyrgyzstan, sobre la ley de «representantes extranjeros» de 2024

4. Howp duýduryş düwmeleri, galkanlar we antennalar

Bu radarda tehnologiýa esasan gorag we gözegçilik infrastrukturasy hökmünde görünýär, emeli aň hökmünde bolsa örän seýrek.

Türkiýäniň Içeri işler ministrliginiň KADES gyssagly kömek programmasy bir düwme arkaly polisiýadan kömek soramaga we ýerleşýän ýeriňi ibermäge mümkinçilik berýär. Anadolu Ajansı-nyň 2026-njy ýylyň 27-nji iýulynda ýaýradan ministrlik maglumatyna görä, programma 9 859 147 gezek ýüklenip, 239 356 habar gelipdir; şolaryň 152 974-si hakyky, 86 382-si esassyz diýlip hasaba alnypdyr. Emma iýun aýynda içeri işler ministri Mustafa Çiftçi şuňa meňzeş ýükleme sany bilen birlikde 2 117 098 habar barada aýdypdy. Iki san hem bir ministrlige degişli diýilýär, ýöne olary düşündirip utgaşdyryp biljek maglumat tapmadyk. Olary edil şol bir zady ölçýän ýaly deňeşdirmeli däl. Olaryň hiç biri näçe aýalyň gorag alandygyny görkezmeýär. Ýüklemeleriň sany aýratyn ulanyjylaryň sanyna-da deň däl.

Türkiýäniň görkezmesindäki «sanly maşgala galkany» häzirlikçe tehniki aýratynlyklary belli bolmadyk maksatdyr. Ýöne ILGA-Europe maglumatyna görä, sentýabrdaky operasiýadan öň birnäçe LGBTI+ guramasynyň saýtlary we sosial ulgamlardaky hasaplary petiklendi. Russiýada «çagasyzlygy wagyz etmäge» garşy kanun esasan internet ýazgylaryna ulanylýar. Ýewropanyň Adam hukuklary kazyýeti 2023-nji ýylda Glukhin Russiýa garşy işinde Moskwanyň metrosynda ýüz tanamak tehnologiýasy arkaly protestçini tapmagy we tussag etmegi hukuk bozulmasy diýip hasaplady. Türkmenistanda 2026-njy ýylyň apreliniň ortasyndan bäri polisiýa, RFE/RL we Times of Central Asia neşirleriniň maglumatyna görä, dünýäniň iň haýal we güýçli senzura edilýän internetleriniň birine goýlan çäklendirmelerden geçmek üçin ulanylýan Starlink antennalaryny almak maksady bilen üçekleri barlaýar.

Çeşmeler

Anadolu Ajansı, datos reproducidos por TRT Haber sobre KADES, 27 de julio de 2026

Demirören Haber Ajansı (DHA), declaración del ministro sobre KADES, 9 de junio de 2026

Tribunal Europeo de Derechos Humanos, Glukhin c. Rusia, demanda 11519/20, sentencia del 4 de julio de 2023

RFE/RL, «Rooftop Raids: Turkmenistan Cracks Down On Starlink Users», 30 de abril de 2026

Times of Central Asia, «Turkmenistan Begins Seizing and Dismantling Starlink Equipment», 2026

ILGA-Europe, cronología de la represión de organizaciones LGBTI+ en Turquía (actualizada en noviembre de 2026)

Goşmaça okamak üçin

Deniz Kandiyoti, «Bargaining with Patriarchy», Gender & Society, 2(3), 1988, pp. 274–290. Türk sosiology «patriarhal ylalaşyk» düşünjesini girizen bu makalada Saharanyň günortasyndaky Afrikada aýallaryň strategiýalaryny Türkiýe bilen Ýakyn Gündogary hem öz içine alýan «nusgawy patriarhat» bilen deňeşdirýär.

Madina Tlostanova, What Does It Mean to Be Post-Soviet? Decolonial Art from the Ruins of the Soviet Empire, Duke University Press, 2018. Häzirki zaman sungatynyň üsti bilen postsowet giňişligine dekolonial garaýyş.

Nazan Üstündağ, The Mother, the Politician, and the Guerrilla: Women’s Political Imagination in the Kurdish Movement, Fordham University Press, 2023.

Dilar Dirik, The Kurdish Women’s Movement: History, Theory, Practice, Pluto Press, 2022.